Veršbólgudraugurinn

Veršbólgudraugurinn er sį draugur sem verst hefur fariš meš Ķslendinga. Stjórnmįlamenn, verkalżšsforkólfar og hagfręšingar hafa veriš duglegir viš aš hrista drauginn framan ķ allmenning ķ žeim tilgangi aš sannfęra fólk um aš allar kjarabętur til handa almenningi verši alltaf étnar upp af draugnum.

Veršbólga
Sś veršbólga sem talaš er um ķ fréttatķmunum endurspeglar almennar vöruveršhękkanir. Vöruverš ręšst af framboši og eftirspurn og meš hve skilvirkum hętti vara er framleidd. Til dęmis lękka tölvur sķfelt ķ verši vegna aukinnar skilvirkni mešan olķa hękkar vegna aukinnar eftirspurnar.
Ef sś veršbólga sem veriš hefur hér allt frį ómunatķš stafaši af veršhękkunum myndi žaš žżša aš viš hefšum bśiš viš višvarandi vöruskort og afturför ķ framleišslutękni.
Hęgt er aš lķta į veršbólgu annarsvegar śt frį veršlagi og hinsvegar śt frį peningamagni. Ef viš ķmyndum okkur lokaš hagkerfi žar sem ašeins ein vara er ķ boši og peningamagn er aukiš um 10% į sama tķma og framleišni eykst um 10% myndum viš śt frį veršlagi segja aš veršbólgan hafi veriš 0% en śt frį peningamagni 10%. Žetta žżšir aš žó svo aš męld veršbólga sé 0% getur mašur sem ekki nżtur góšs af hinu aukna peningamagni veriš ręndur um žęr veršlękkanir sem aukin skilvirkni ķ hagkerfinu myndi annars skila honum.
Žaš kostar ekki mikiš aš prenta fimmžśsundkall og enn minna aš bśa hann til į tölvuskjį, en hvernig geta žį peningar sem bśnir eru til śr engu fengiš veršgildi? Žeir gera žaš ķ krafti žess aš slķkir peningar eru žegar ķ umferš og eru višurkenndir. Hinir nżju peningar draga žvķ veršgildi sitt af žeim peningum sem žegar eru ķ umferš og rżra žvķ kaupmįtt gjaldmišilsins. Af žessari įstęšu žykir peningafals ekki göfug starfsemi og mį žį einu gilda hvort gerandinn er bófi eša banki.
Veršbólgan sem viš bśum viš er peningamagnsveršbólga og žaš mį segja aš viš séum blekkt til aš halda aš kaupmįttur okkar aukist viš aš fį hęrri laun og aš žeir sem rįša peningamagninu hafi völd yfir skilningi okkar į eigin efnahag og žar meš stórum hluta tilveru okkar.

Ęttir draugsins raktar
Undir žvķ fyrirkomulagi peningamįla sem viš bśum viš eykst peningamagniš ķ gegnum bankakerfiš. Žaš gengur žannig fyrir sig aš ef lagšur er žśsundkall inn ķ banka og bindiskylda er 10% žį getur bankinn lįnaš śt 900 kr, žęr enda svo išulega ķ öšrum banka sem žarf aš leggja 10% til hlišar og lįnar śt restina og svo koll af kolli žangaš til aš žśsundkallinn ķ upphafi er oršinn aš tķužśsundkalli. Galdurinn er sį aš bankinn telur sömu krónuna tvisvar, sem inn og śtlįn. Peningar ķ umferš eru žeir peningar sem hęgt er aš grķpa til meš stuttum fyrirvara og bjóša į móti žeirri vöru og žjónustu sem ķ boši er. Žar sem žeir peningar ķ bankakerfinu sem liggja į opnum reikningum eru ekki allir teknir śt ķ einu getur bankinn ķ krafti veltunnar bošiš sömu krónuna tvisvar.
Sś hętta er alltaf fyrir hendi aš allir eša óvenju margir innistęšueigendur taki peningana sķna śt į sama tķma og bankinn geti ekki stašiš viš skuldbindingar sķnar. Žaš mį segja aš bankinn sé ķ raun į hverjum tķma tęknilega gjaldžrota og lofi bankinn aš afgreiša fé sem hann getur ekki afgreitt mį segja aš um sviksamlega starfsemi sé aš ręša.
Žaš fyrirkomulag hefur žvķ komist į aš rķkiš tryggi innistęšur og sjįi bankanum fyrir aušveldu ašgengi aš fé gegnum sešlabanka til aš žetta kerfi geti haldiš sjó. Meš žessu gerir rķkiš bönkunum mögulegt aš auka peningamagn ķ umferš langt umfram žaš sem annars vęri mögulegt.
Fyrir sinn snśš fęr svo rķkiš tęki til aš hafa įhrif į efnahagskerfiš meš stżrivöxtum og byndiskyldu.
Žar sem bankarnir eru hįšir rķkinu og hagstjórnar tęki rķkisins liggja gegnum bankakerfiš myndast hįlfgert hjónaband žeirra į milli. Nišurstašan er sś aš vegna rķkisstušnings verša bankarnir įhęttusęknir og rķkiš fer aš lķta į bankakerfiš sem undirstöšu efnahagskerfisins sem žaš mun verja ķ lengstu lög til aš tryggja įhrif sķn ķ efnahagskerfinu.
Sešlabanki hefur žaš hlutverk aš halda veršbólgu innan įkvešinna marka og til aš uppfylla žį skyldu sķna hefur hann tvö tęki, stżrivextii og bindiskyldu. Séu stżrivextir hękkašir munu almennir vextir hękka og śtlįnum žvķ fękka sem aftur hemur śtženslu peningamagns og žar meš veršbólgu. Sé byndiskylda aukin minnka margföldunarįhryfin ķ bankakerfinu og žar meš veršbólgan. Žaš mį žvķ segja aš žaš sé opinberlega višurkennt hvašan veršbólgan į rętur sķnar žó svo aš almenningur sé lįtinn halda aš hśn stafi af verš og launahękkunum.
Röksemdafęrslan fyrir žvķ aš auka peningamagn ķ umferš er sś aš veršhjöšnun sé af hinu illa žvķ aš žį hafi menn tilhneigingu til aš įvaxta peningana undir koddanum frekar en aš fjįrfesta žeim. Žaš fyrirkomulag aš auka peningamagn ķ gegnum bankakerfiš er svo rökstutt meš žvķ aš meš žeim hętti sé hęgt aš halda vöxtum nišri žar sem aš ašgangur aš ódżru lįnsfé sé mikilvęgur. Žaš mį žvķ segja aš sett hafi veriš upp kerfi sem nišurgreišir vexti meš veršbólgu.

Kjarabarįtta

Ef viš setjum fram einfalda fullyršingu: Žeir sem hafa lįg laun eru ķ žeirri stöšu vegna žess aš žaš er meira framboš en eftirspurn eftir žeirra starfskröftum og žeir eiga erfitt meš aš flytja sig yfir ķ betur borguš störf. Žetta getur til dęmis stafaš af einhęfri žekkingu eša bśsetu.
Viš getum tekiš dęmi af litlu byggšarlagi śti į landi žar sem er stašbundin efnahagslęgš. Fólkiš į žessum staš į erfitt meš aš flytja burt žar sem žaš getur ekki selt eignir sķnar og ekki er hęgt aš fį lįn til atvinnu uppbyggingar. Veršbólgan bitnar engu aš sķšur į fólkinu į stašnum sem hefur ekki ašgang aš žvķ lįnsfé sem fjįrmagnaš er meš henni.
Veršbólgan mun alltaf koma verst nišur į žeim sem hafa verst kjörin žvķ aš hśn étur žann kaupmįtt sem žaš hefur og fįtękir og eignalausir hafa aušvitaš ekki ašgang aš lįnsfé. Veršbólgufjįrmögnun į lįnsfé mun žvķ alltaf leiša til misskiptingar.
Žegar žeir sem lęgst hafa launin fara ķ kjarabarįttu, žar sem krafan er oft ašeins sś aš leišrétta laun fyrir veršbólgu, žį upphefst söngurinn um aš ef laun hękki muni veršbólgudraugurinn koma og éta alla hękkunina. Žann söng syngja stjórnmįlamenn og samtök atvinnulķfsins, hagfręšingar spila undir og verkalżšseigendur sjį um bakraddirnar. Žetta tónverk hjómar aušvitaš hvaš verst ķ eyrum stórra stétta sem hafa ekki um ašra vinnuveitendur aš velja en rķkiš, eins og starfsfólk ķ mennta og heilbrigšisgeiranum. Fólki er sem sagt uppįlagt aš verja sig ekki gegn veršbólgu sem į rętur sķnar ķ bankakerfinu žvķ aš žį verši veršbólgan enn verri. Žetta er hin opinbera ķslenska efnahagskenning rekin af stjórnvöldum ķ krafti vanžekkingar almennings į veršbólgu. Į sama tķma auka bankar peningamagniš meš žvķ aš lįna fyrir kaupum ķ sjįlfum sér meš velžóknun og ašstoš hins opinbera.

Verštrygging
Žar sem veršbólga stafar af bankakerfinu hlżtur verštrygging aš vera įhugavert fyrirbęri. Hśn gengur žannig fyrir sig aš lįntakandi kemur ķ banka og vill hśsnęšislįn. Bankinn bżšur verštryggt og óverštryggt lįn. Bankinn segir lįntakanda aš verštryggt lįn sé hagstęšara og aš veršbólgumarkmiš sešlabanka séu 2,5%. Lįntakandi heldur aš veršbólga sé óvissužįttur fyrir bankann og meš verštryggingu geti hann žvķ bošiš lęgri vexti, sešlabanki ķ samstarfi viš vešurstofuna muni svo sjį um veršbólguna. Hann įttar sig ekki į žvķ aš vextirnir į óverštryggša lįninu endurspegla raunverulega veršbólguspį bankans sem er mešal annars byggš į hans eigin śtlįnastefnu. Žegar bśiš er aš skrifa undir getur svo lįntakandi bešiš til gušs um aš bankinn breyti ekki śtlįnastefnunni og haldi įfram aš lįna til hśsnęšiskaupa žvķ annars gęti hśsnęšisverš lękkaš mešan kartöflužįttur verš vķsitölunnar rżkur upp og gerir lįntakanda gjaldžrota. Žegar bankinn er bśinn aš koma žvķ žannig fyrir aš langtķmalįnin eru verštryggš hefur hann frjįlsar heldur meš śtlįnastefnuna. Hann getur stundaš eins mikla lįnaśtženslu og honum sżnist žvķ aš hann er bśinn aš tryggja langtķmalįnin fyrir eigin ašgeršum. Bankinn fer žvķ aš bera lįn į fólk og allt aš žvķ krefst žess aš hver mašur sé meš hįlfa miljón ķ yfirdrįtt.
Hefši verštrygging veriš afnumin žegar bankarnir voru seldir og veršbólga var ķ žokkalegu horfi hefšu bankarnir oršiš aš hafa hemil į eigin śtlįnum til aš tapa ekki į langtķmalįnunum. Sešlabankastjóri bar žvķ viš aš hękkun bindiskyldu hefši ekki slegiš į śtlįnažensluna og stżrivaxta hękkanir bitu ekki, žaš mį velta žvķ fyrir sér hvort afnįm verštryggingar hefši veriš mešališ.
Vöruverš į alžjóšlegum mörkušum hefur sömu įhrif į veršlag hér og ķ öšrum opnum hagkerfum. Samt sem įšur hefur veršbólga veriš hęrri hér en ķ nįgrannalöndunum. Žaš er ein hagstęrš sem stendur uppśr žegar Ķsland er skošaš, śtžensla peningamagns. Hśn hefur valdiš žvķ aš ein dönsk króna kostar ķ dag um 1600 ķslenskar sé mišaš viš gengiš žegar aš ķslenska krónan var tekin upp.

Veršbólguhagkerfiš
Undir žessu fyrirkomulagi peningamįla og žeirri hagfręši sem byggst hefur upp ķ kringum žaš er ekki um hefšbundiš markašshagkerfi sem byggir į framleišslu ,hagręšingu og sparnaši aš ręša. Fremur er um aš ręša hagkerfi sem drifiš er įfram af veršbólgu. Žegar hagsveiflan hefst eru vextir lįgir og śtlįn fara aš aukast. Nżju peningarnir eru notašir til aš hękka boš ķ eignir sem réttlętir svo frekari śtlįn og af staš fer sjįlfsfóšrandi lįna og eignabóla. Smįm saman fer eignaveršbólgan aš dreifast śt ķ almennt veršlag. Žį taka vextir aš hękka og śtlįn minnka. Žį er svo komiš aš offjįrfesting hefur oršiš ķ żmsum greinum hagkerfisins vegna žess aš peningamagnsaukningin skilaši markašnum röngum upplżsingum. Žvķ veršur samdrįttur mešan hagkerfiš er aš nį jafnvęgi į nż.
Gallinn er sį aš veršbólguhagfręšin lķtur hina peningamagnsdrifnu uppsveiflu jįkvęšum augum og lķtur svo į aš žęr greinar sem peningamagniš streymir inn ķ drķfi hagkerfiš įfram. Žannig var žaš ķ .com bólunni ķ Bandarķkjunum, žį var žvķ haldiš fram aš tölvugeirinn drifi hagkerfiš įfram žangaš til bólan sprakk og ķ ljós kom grķšarleg sóun og glórulausar fjįrfestingar. Žį voru vextir lękkašir og grunnurinn lagšur aš hśsnęšisbólunni, sem svo aušvitaš var įlitin drķfa hagkerfiš įfram žangaš til hśn svo sprakk og dró fjįrmįlakerfiš meš sér ofan ķ svašiš.
Ķ uppsveiflunni getur hlutabréfaverš hękkaš grķšarlega og eigendur hafa meira upp śr žvķ aš stušla aš hękkandi hlutabréfaverši en aš hafa tekjur af starfsemi fyrirtękisins. Fyrirtęki geta veriš hįtt veršmetin įn žess aš borga nokkurn arš eša hafa nokkrar tekjur. Žetta veldur žvķ aš eigendur fyrirtękja fara aš einbeita sér aš žvķ aš hįmarka veršmęti fyrirtękisins til skamms tķma fremur en aš einbeita sér aš tekjustofnum, hagręšingu og langtķma fjįrfestinu. Žessvegna er žaš oft svo aš žegar aš bólan springur reynast žau fyrirtęki sem risu hvaš hęst ķ uppsveiflunni gjaldžrota, skuldug og yfirvešsett.
Skynsamlegasta śtskżringin į hagsveiflu af žessu tagi er hin austurrķska kenning um hagsveifluna (austrian theory of the trade cycle). Samkvęmt henni er žaš sś ašgerš aš lękka vexti nišur fyrir markašsvexti meš peningamagnsaukningu sem gefur hagkerfinu röng skilaboš og leišir af sér fjįrfestingar sem ekki geta stašiš undir sér og hefšu annars ekki įtt sér staš. Žegar vextir eru lękkašir nišur fyrir markašsvexti eru fjįrfestar blekktir til aš halda aš sparnašur hafi aukist og aš margir hafi tekiš žį įkvöršun aš skera viš sig neyslu til skamms tķma til aš auka hana sķšar. Lęgri vextir hafa sérstaklega mikil įhrif į langtķma fjįrfestingar žar sem langur tķmi lķšur žar til fjįrfestingin fer aš skila arši. Žegar svo aš žvķ kemur žį reynast hinir meintu sparendur ekki vera vera til stašar, žeir hafa sjįlfir veriš aš eyša og žurfa nś aš draga saman neyslu og borga skuldir. Fjįrfestingin fer žvķ śt um žśfur. Žį tekur viš nišursveifla žegar hagkerfiš žarf aš leišrétta sig fyrir hinum röngu skilabošum. Hefši hśsnęšisbólan į Ķslandi veriš fjįrmögnuš meš sparnaši en ekki peningamagns śtženslu vęri nś fjöldi manns sem hefši rįš į aš kaupa žaš hśsnęši sem byggt var į uppgangs tķmanum.
Sś hugmyndafręši aš nišurgreiša vexti meš veršbólgu veldur žvķ reglulegum upp og nišursveiflum meš tilheyrandi sóun og firringu.
Verši žetta kerfi ekki afnumiš er morgunljóst aš žegar viš höfum unniš okkur śt śr žvķ efnahagsįstandi sem nś rķkir mun partżiš hefjast į nż. Žegar žaš byrjar mun žvķ verša haldiš fram aš upp hafi risiš nżtt og betra hagkerfi žar sem ekkert žarf aš framleiša, ašeins aš fęra pappķra milli herbergja. Ķ žvķ įstandi mun einginn nenna aš hlusta į śrtölumenn og nöldrara žangaš til allt fer į hlišina.

Völdin
Thomas Jefferson 3. forseti bandarķkjanna og einn af žeim sem sömdu stjórnarskrįna baršist gegn yfirrįšum bankanna yfir peningunum lét hafa žetta eftir sér.

"Žaš er mķn skošun aš bankar séu hęttulegri frelsi okkar en óvinveittir herir. Leyfi Bandarķkjamenn eitthverntķma bönkum ķ einkaeigu aš stjórna śtgįfu peninga munu žeir įsamt fyrirtękjunum sem byggjast upp ķ kringum žį taka til sķn allar eigur fólksins meš žvķ aš auka og minnka peningamagniš į vķxl, žar til börnin okkar vakna upp heimilislaus ķ landinu sem forfešur žeirra byggšu. Śtgįfu peninga veršur aš taka śr höndum bankanna og setja ķ hendur fólksins žar sem hśn į réttilega heima."

Hann reyndist sannspįr žvķ aš ķ dag ręšur 1% Bandarķkjamanna 2/3 hlutum veršmętanna ķ landinu og upp spretta tjaldbśšir heimilislauss fólks.

Pólitķkin
Žaš fyrirkomulag peningamįla sem hér er fjallaš um samręmist hvorki pólitķskri hugmyndafręši til vinstri eša hęgri.
Žar sem kapķtalismi er fyrirkomulag sem byggir į eignarrétti og eikarekstri og gengur śt į aš framleiša og hafa hagnaš af starfseminni, sem aftur er fjįrfest fyrir frekari arš, getur sś starfsemi aš lįna śt peninga sem bśnir eru til śr engu ķ skjóli rķkisins tęplega samręmst žeirri hugmyndafręši. Bankakerfi ķ žessari mynd getur ekki starfaš įn stušnings rķkisins sem sést kannski best į žvķ hér aš žegar žaš var oršiš of stórt fyrir rķkiš hrundi žaš til grunna. Og hinir fölsku riddarar hins frjįlsa markašar komu svo skuldum sķnum yfir į rķkissjóš, enda į sósjalnum allann tķmann.
Ķ klassķskri sósķalķskri hugmyndafręši er fjallaš um aušvaldiš sem ķ krafti aušsins stjórnar samfélaginu gegnum rķkisvaldiš ķ eigin žįgu. Ķ žessari hugmyndafręši er žó gert rįš fyrir žvķ aš aušvaldiš žurfi aš framleiša veršmęti, aš žaš eigi framleišslutękin. Žaš aušvald sem hér um ręšir stundar į hinn bóginn žaš aš bśa til peninga śr engu, lįna žį śt og heimta vexti. Žetta aušvald er aušvitaš hiš raunverulega aušvald ķ heiminum ķ dag. Žaš vęri skrķtin vinstristjórn sem meš bankakerfiš ķ hendi sér nżtti ekki tękifęriš og afnęmi heimild žess til aš auka peningamagniš
Pólitķsk hugmyndafręši ętti žvķ ekki aš standa ķ vegi fyrir aš afnema žetta kerfi og ekki dugar aš segja aš kerfiš sé viš lķši ķ žeim löndum sem viš viljum bera okkur saman viš žar sem žaš er hruniš žar lķka.

Ašrar leišir
Verši žetta fyrirkomulag afnumiš eru ķ fljótu bragši tvęr leišir fęrar.
Hęgt er aš hafa stjórn peningamįla ķ höndum rķkisins og lķta į śtženslu peningamagns sömu augum og skattheimtu. Vilji rķkiš auka peningamagn ķ umferš verši žeim peningum variš ķ almannažįgu og almenningur fįi tjóniš af veršminni peningum bętt ķ betri samgöngum og almannažjónustu. Žetta fyrirkomulag er einnig lżšręšislegt aš žvķ gefnu aš hér sé sęmilega lżšręšislegt fyrirkomulag.
Hinsvegar er hęgt er aš taka upp vörugjaldmišil žar sem peningar eru gefnir śt sem įvķsun į žį vöru sem gjaldmišillinn er byggšur į. Kosturinn er sį aš ekki er hęgt aš auka peningamagniš įn žess aš framleiša eša kaupa žį vöru sem lögš er til grundvallar. Žessar vörur eru yfirleitt gull eša silfur. Vandinn er hinsvegar sį aš erfitt er aš taka upp slķkann gjaldmišil ķ einu skrefi og hér į landi er hvorki framleitt gull né silfur. Hinsvegar er sjįlfsagt aš gera gull og silfur aš löglegum gjaldmišli viš hlišina į krónunni. Žannig gęti fólk variš sig gegn lélegri hagsstjórn og gengissveiflum auk žess sem žetta fyrirkomulag myndi veita rķkinu ašhald.

Žaš er eins meš veršbólgudrauginn og ašra drauga, hann leggst į žį sem į hann trśa. Ašrir draugar ķ Ķslandssögunni tżndu fljótlega tölunni eftir aš rafmagniš kom. Žaš sama gildir um žennann, žaš žarf bara aš kveikja į perunni.




Hervhķ?

...alžingismönnum hafi allt aš žvķ veriš haldiš ķ herkvķ inni ķ žinghśsinu?

Viš hvaš voru žingmenn svona hręddir? hafa žeir slęma samvisku? gęti veriš aš kostnašur vegna skemmda sem unnar hafa veriš ķ mótmęlum frį bankahruninu aš višbęttum löggęslukostnaši nįi ekki vaxtagreišslum rķkisins ķ eina klukkustund eša kannski mķnśtu? žśsundir hafa misst vinnuna, ašrir aleiguna og žingmenn eru hręddir viš aš eitthver skvetti į žį sśrmjólk.

Ef ég mį stela frį Reagan žį skilgreinist efnahagsįstandiš svona:

Samdrįttur er žaš žegar nįgranni žinn missir vinnuna, kreppa er žaš žegar žś missir vinnuna og uppgangur er žaš žegar Geir H Haarde missir vinnuna.


mbl.is Mótmęli mega ekki snśast upp ķ andhverfu sķna
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hvašan komu peningarnir?

Į žeim tķma žegar tilkynnt var um ofsagróša og ofurlaun spurši fólk, hvašan koma peningarnir? og nś žegar aš allt er komiš į hausinn er spurt, hvert fóru allir peningarnir?

Žaš sem almenningi hefur aldrei veriš sagt er aš peningarnir eru bśnir til śr engu og geta žvķ aušveldlega oršiš aš engu. Žegar lįntakandi tekur lįn ķ banka er bśin til skuldavišurkenning sem žżšir aš bankinn fęr rétt til aš bśa til peninga śr engu gegn žvķ aš lįntakandi lofi aš borga žį til baka. En hvernig geta peningar sem bśnir eru til śr engu haft veršmęti? Žeir fį veršmęti sitt frį žeim peningum sem žegar eru ķ umferš og munu žvķ draga śr veršmęti allra peninga ķ umferš, žetta er kallaš veršbólga.

Rķkiš lżsir meš lögum ķslensku krónunni sem löglegum gjaldmišli landsins og neyšir almenning til aš nota hann og įbyrgjast. Rķkiš gefur svo bönkunum leifi til aš bśa til peninga śr engu og žeir sem reyna aš prenta peninga sjįlfir eru settir ķ grjótiš fyrir žaš aš rżra veršgildi allra annara peninga ķ kerfinu. Žetta fyrirkomulag heitir rķkistryggš einokun og meš žeim gjörningi tókst rķkinu aš koma fjįrhagslegum örlögum landsmanna į örfįar hendur.

Rķkiš ber svo įbyrgš į žvķ aš veršbólgan sem hlżst af śtlįnum bankanna fari ekki śr böndunum meš stżrivöxtum og bindiskyldu. Žaš er aš segja aš völdin eru į einni hendi en įbyrgšin į annari. Bankarnir hafa žvķ haga af žvķ aš lįna eins mikiš og žeir geta og lįta rķkiš um aš sjį um afleišingarnar. Žar sem afleišingarnar og žar meš višbrögšin koma fram meš seinkun einkennist hagkerfiš af bólum sem sķšan springa. Į uppgangs tķmanum er gert lķtiš śr žeim sem vara viš śtlįnaženslunni og žeir kallašir śrtölumenn sem skilji ekki hiš nżja hagkerfi. Hver hefur įhuga į aš hlusta į žį, žaš eru allir aš gręša. Svo žegar bólan springur er reynt aš finna blóraböggla sem benda svo hver į annann en kerfinu sem gerši afglöpin möguleg er eftir sem įšur tekiš sem nįttśrulögmįli.

Eftir žaš hrun sem oršiš hefur ķ ķslensku efnahagslķfi eigum viš tvo kosti: viš getum logiš žvķ aš okkur aš ķ framtķšinni munum viš hafa betri sešlabankastjóra og kaupsżslumenn sem eru ekki jafn grįšugir eša viš getum afnumiš žį svikamillu sem rķkistryggš einokun į peningum er.
mbl.is Fundaš stķft meš IMF
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Endir ķslamófóbķu

Ķ Rambo 3 fer Rambo til Afganistan aš hlutast žar til um mįl. Žar gengur hann til lišs viš andspyrnumenn og saman ganga žeir til bardaga viš hina illu Sovétmenn. Sjaldan hafa jafn göfugir menn veriš kynntir til leiks į hvķta tjaldinu og andspyrnumenn ķ Afganistan, žeir eru bęši réttlįtir menn og heimspekingar. Myndin er gerš įriš 1988 og į žeim tķma var okkur ętlaš aš hafa lķtilega ašrar hugmyndir um heiminn en ķ dag. Ķ vestręnum fjölmišlum voru Saddam Hussein, Suharto og Gulbuddin Hekmatyar (strķšsherra ķ Afganistan) hófsamir mešan Nelson Mandela var hryšjuverkamašur. Ķ dag er Mandela frišarveršlaunahafi Nóbels mešan hinir eru drullusokkar, og göfugmennin sem Rambó hitti ķ Afganistan eru mestu ómenni sem gengiš hafa į jöršinni.

Fjölmišlar
Śt frį sišferšilegum forsendum kunna žessi umskipti aš viršast nokkuš gešklofin en śt frį hagsmunum ekki, og žaš eru hagsmunirnir sem rįša. Žaš žarf ekki aš fylgjast lengi meš vestręnum fjölmišlum til aš komast aš žvķ aš žeir eru einkum endurvarpsstöšvar hagsmunaašila žó svo aš žeim séu ekki mišstżrt eša žeir ritskošašir af yfirvöldum. Žeir endurspegla pólitķska hagsmuni vegna žess aš ritstjórar žurfa aš lśta vilja eigenda og auglżsenda og fréttamenn žurfa aš lśta vilja ritstjóra, og einnig vegna mannlegra breyskleika sem koma fram ķ stofnanakśltśr, hjaršhyggju og kokteilbošamennsku. Žaš mį ķmynda sér aš įróšursmeistarar Sovétrķkjanna hafi velt žvķ fyrir sér hvernig vestręnum kollegum žeirra hafi tekist aš gera ofstękismenn ķ Afganistan aš barįttumönnum frelsisins, en Sovétmenn höfšu dregist afturśr ķ įróšurstękni į žessum tķma eins og svo mörgu öšru og héldu sig viš ritskošun sem meš tķmanum žjįlfar fólk ķ aš lesa milli lķnana og drepur trśveršugleika.
Ķ vestręnum fjölmišlum er žaš ekki sagt berum oršu aš mśslimar séu vondir, og žaš er stundum tekiš fram aš žeir séu žaš alls ekki. Heldur er er höfšaš til tilfinninga ekki ósvipaš og ķ kók-auglżsingu žar sem fallega fólkiš hleypur eftir ströndinni og drekkur kók. Žó allir viti aš mašur veršur feitur og bólóttur af žvķ aš drekka mikiš af sykrušum gosdrykkjum žį skilur auglżsingin eftir žį tilfinningu aš gosžamb geri neytandann kynžokkafullann. Į sama hįtt bśa mśslimar ķ fjölbreytilegum samfélögum sem nį frį Marokkó ķ vestri til Indónesķu ķ austri, en žegar viš sjįum mśslima ķ sjónvarpinu žį er žaš yfirleitt vopnašur mašur ķ vķgahug frį afmörkušu įtakasvęši.

Įróšur
Žvķ hefur veriš haldiš fram aš ķslam haldi aftur af efnahagslegri žróun, en er žaš svo? Ef viš skošum žau rķki Mišausturlanda žar sem ķslam hefur takmarkaš vęgi ķ stjórnmįlum mį nefna Sżrland, Jórdanķu, og Egyptaland. Ķ žessum löndum rķkir efnahagsleg stöšnun og žau komast sjaldan į sķšur višskiptablašanna. Dubai į hinn bóginn er efnahagsundur Mišausturlanda. Katar, žašan sem Aljazeera kemur, er brautryšjandi frjįlsrar fjölmišlunar ķ heimshlutanum og Óman hefur byggt efnahaginn į žekkingarišnaši. Ķ žessum rķkjum viš Persaflóa spilar ķslam stóra rullu ķ pólitķk, trśboš er bannaš og klęšaburšur er hefšbundinn. Sś fullyršing aš ķslam standi ķ vegi fyrir efnahagsumbótum er röfl sem stenst ekki skošun.
Sś hugmynd aš mśslimar fari illa meš konur byggir į žvķ aš žeir geri žaš af ķslömskum hvötum. Nżveriš var mašur handtekinn ķ Austurrķki fyrir aš hafa haldiš dóttur sinni faginni ķ kjallara sķnum ķ aldarfjóršung og įtt meš henni börn. Ķ žessu tilfelli var sökinni beint aš glępmanninum sjįlfum en ekki žjóšskipulagi Austurrķkis eša kirkjunni žar. Glępir ķ löndum mśslima eru hinsvegar ętķš kynntir okkur sem afleišing af ķslam.

Įstęšan
Hermann Göring sagši eitt sinn: "Žaš er aušsótt mįl aš fį hvaša žjóš sem er śt ķ strķš, žaš eina sem žarf aš gera er aš benda į utanaškomandi óvin og saka frišarsinnanana um skort į föšurlandsįst." Žaš žętti undrum sęta ef vestręnir herir stęšu ķ landvinningum ķ Sušur-Amerķku eftir hįtt ķ tvo įratugi af įróšri gegn mśslimum. Eiginlega vęru žaš “svik viš söguna”. Žaš er žó ekki įstęša til aš örvęnta, allt er eftir bókinni.
Ķ strķšinu gegn hryšjuverkum hafa Vesturlandabśar veriš ręndir gildum sķnum. Sem dęmi mį nefna aš rķkistjórn Ķslands rak lengi flugvöll ķ Afganistan žašan sem föngum er flogiš til pyntinga śt um allann heim, en žegar fangaflugvélarnar svo lenda į Reykjavķkurflugvelli fara rįšamenn aš nöldra, en žeim er slétt sama um pyntingar, svo lengi sem žeir žurfa ekki aš heira öskrin. Ķ samfélagi sem ekki hefur lengur nein gildi grķpur um sig óöryggi og menn fara aš óttast hópa innan žess sem hafa sterk gildi, ekki ósvipaš og mašur meš litla sjįlfsviršingu óttast umhverfi sitt.

Endirinn
Ķslamófóbķa er til komin vegna hagsmuna og vegna žeirra mun hśn einnig śt fara. Pólitķsku markmišin hafa ekki nįšst vegna žess aš planiš var illa śtfęrt og hernašurinn enn verr. Keppinautarnir hafa eflst og eru farnir aš lįta til sķn taka og verkfęriš, ķslamófóbķa, hefur snśist ķ höndum eigandans og er nś notaš gegn honum.
Keppinautarnir eru fyrst og fremst Rśssland og Kķna, saman og sitt ķ hvoru lagi. Žann tķma, sem į Vesturlöndum hefur fariš ķ aš tala um "gjį" milli vesturlanda og Ķslam, hafa Rśssar nżtt sér til aš styrkja stöšu sķna ķ löndum mśslima. Rśssneska rķkiš hefur opnaš sjónvarpsstöš į arabķsku og sękist eftir sęti ķ samķslömskum samtökum. Rśssar halda uppi stjórnmįlasambandi viš Hamas og Hezbollah til aš vinna hug og hjörtu mśslima og ašgreina sig frį Vesturlöndum. Frį Kreml koma yfirlżsingar eins og "enginn fęr aš spilla nįinni vinįttu Rśssa og hins Ķslamska heims", til aš gera śt į vestręna ķslamófóbķu og styrkja žannig stöšu sķna. Ķ dag eiga Rśssar góš pólitķsk samskipti viš öll rķki Mišausturlanda, og selja bandamönnum sķnum hįtęknivopn sem auka pólitķskan hreyfanleika žeirra. Rśssar eru annar stęrsti olķuśtflytjandi heims og nįin samvinna žeirra viš OPEC rķkin žżšir yfirrįš yfir mikilvęgustu og eftirsóttustu vöru į heimsmarkaši.
Ķ mörgum rķkjum Mišausturlanda eru rķkisstjórnir įlitnar leppstjórnir vesturlanda og nįin samvinna viš rķki sem įlitin eru ķ krossferš gegn ķslam ekki fżsilegur kostur fyrir valdhafana. Žegar nżr kóngur tók viš ķ Sįdķarabķu var hans fyrsta opinbera heimsókn til Kķna. Sįdķarabķa hefur lengi veriš einn helsti bandamašur BNA į svęšinu en ķ dag vinna Kķnvarjar olķusamninga žar į kostnaš vestręnna fyrirtękja.
Tyrkland gott dęmi um skašsemi ķslamófóbķu fyrir vestręna hagsmuni žvķ eftir aš hśn keyrši um žverbak hrundi stušningur Tyrkja viš ašild aš Evrópusambandinu sem lengi hafši veriš yfirgnęfandi. Žaš skal haft ķ huga aš Evrópusambandiš hefur m.a. žann tilgang aš auka völd lykilrķkja žess ķ heiminum. Tyrkland er grķšarlega mikilvęgt ķ pólitķskum skilningi žvķ žaš liggur į mótum Evrópu, Mišausturlanda og Rśsslands, ķ landinu bśa um 80 miljónir manna og žaš hefur eitthver mestu hernašarśtgjöld ķ Evrópu. Rķki Miš-Asķu eru menningarlega tengd Tyrklandi og žau hafa sóst žar eftir įhrifum. Rķki Miš-Asķu eru hinsvegar į bandi Rśssa og Kķnverja og hlaupist Tyrkir undan merkjum er augljóst ķ fangiš į hverjum žeir fara.
Rķki mśslima sem telja um 1500 miljónir manna eru farin aš fęrast undan įhrifum vesturlanda til nįnari samvinnu viš keppinautana. Ķslamófóbķa er žvķ oršin munašarvara sem Vesturlönd hafa hvorki pólitķskt né efnahagslega efni į. Žegar stašan rennur upp fyrir valdhöfum į Vesturlöndum veršur ķslamófóbķa blįsin af, og ef eitthvaš er aš marka söguna veršur nżr óvinur fundinn ķ stašinn.

Fall bandarķska heimsveldisins

Heimsveldi byggir į efnahagslegum, pólitķskum og hernašarlegum styrk. Ķ dag er žessum stošum bandarķska heimsveldisins ógnaš, og žį sérstaklega hinni efnahagslegu, sem reyndar er undirstaša hinna tveggja. Žeir kraftar sem grafa undan stöšu bandarķska heimsveldisins eru oršnir žaš sterkir aš žaš fęr ekki haldiš stöšu sinni. Į nęstu įrum mun valdamišja heimsins fęrast hratt til austurs og Rśssland og Kķna verša lykilrķki. Dollarinn mun lękka jafn og žétt og missa stöšu sķna sem helsti gjaldmišill heims og “austriš” sem bandalag tekur į sig skżrari mynd.

Til aš skilja žį stöšu sem komin er upp er rétt aš skoša söguna. Ķ byrjun įttunda įratugarins var dollarinn tengdur gulli sem takmarkaši peninga prentun og hagnašur bandarķskra fyrirtękja kom aš mestu leyti af framleišslu en ekki hlutabréfum. Olķuvišskipti heimsins byggšust į tvķhlišasamningum ķ žeim gjaldmišli sem samningsašilar komu sér saman um.
Nixon batt įriš 1970 enda į tengingu dollarans viš gull en atburšir stuttu seinna įttu eftir aš tengja hann viš olķu ķ stašinn. Ķ kjölfariš į olķukreppunni į 8. įratugnum voru settir upp olķumarkašir ķ New York og London sem meš tķmanum hafa séš um stęrstan hluta olķuvišskipta ķ heiminum auk žess sem geršir voru leynilegir samningar viš Sįdķ-Arabķu um aš olķa OPEC rķkjanna yrši seld ķ dollurum og aš hagnašinum vęri svo fjįrfest į hlutabréfamarkaši ķ BNA og Bretlandi.
Žessar breytingar geršu žaš mögulegt aš auka magn dollara ķ umferš įn žess aš valda teljandi veršbólgu žar sem stöšug eftirspurn var eftir honum. Bandarķska hagkerfiš var tališ sterkt, dollarinn var olķugjaldmišill. Dollararnir sem endušu ķ höndunum į olķuframleišendum voru notašir til fjįrfestinga į bandarķska hlutabréfamarkašnum. Žetta kerfi hefur veriš kallaš “dollaraendurvinnslukerfiš”. Afleišingin varš sś aš hlutabréfamarkašurinn tók völdin ķ hagkerfinu og hvatti til skammtķma gróša frekar en langtķma fjįrfestinga. Smįm saman hefur stašan oršiš sś aš stęrstur hluti hagnašar fyrirtękja kemur af hlutabréfavišskiptum mešan hagnašur af framleišslu hefur fariš minkandi. Samhliša alžjóšavęšing hefur žetta oršiš til žess aš framleišsla hefur  veriš flutt śr landi. Bandarķkin eru žvķ oršin hįš erlendum lįnum, erlendu innstreymi fjįrmagns og erlendum innflutningi. Ķ dag stendur neysla fyrir 70% af žjóšarframleišslu og hagkerfiš žarf 800 miljarša dollara innstreymi į dag.

Rśssland og Kķna

Hagsmunir žessara rķkja eru bundnir saman af tveim kröftum. Kķna er framleišslurķki sem žarf į hrįefnum aš halda į mešan Rśssland er hrįefnaśtflytjandi og rķkin hafa skilgreint utanrķkis- og hernašarstefnu Bandarķkjanna sem sameiginlega ógn. Allt frį 1994 hafa Kķna og Rśssland sent frį sér sameiginlegar yfirlżsingar um aš heimurinn skuli lśta alžjóšalögum og ekki vera stjórnaš af einu stórveldi. Loftįrįsir NATO į Serbķu og hernašar stefna Bush stjórnarinnar hafa oršiš til aš styrkja žį sżn aš mótvęgi viš Bandarķkin sé naušsynlegt. Mörg önnur rķki deila žessari sżn.

Efnahagsmįl

Vegna grķšarlegra skulda, višskipta og fjįrlagahalla Bandarķkjanna, hefur dollarinn veriš aš falla og fjįrfestar eru farnir aš missa trśna į hann. Fall dollarans hefur ekki styrkt śtflutning og minnkaš innflutning til muna žar sem svo mikiš af framleišslunni er fariš śr landi. Sķšan tengingin viš gull var afnumin hefur bandarķska hagkerfiš einkennst af bólum sem sķšan springa og sś nęsta tekur viš. Žaš mį lķta į žessar bólur sem afmarkaša veršbólgu og kerfiš getur gengiš svo lengi aš veršbólgan dreifi sér ekki. Sķšasta bólan var hśsnęšisbólan sem komiš var af staš meš lįgum vöxtum og peningaprentun.  Žegar olķuverš tók aš hękka hélt sešlabankastjóri Bandarķkjanna žvķ fram aš hękkunin vęri tķmabundin og peningaprentun hélt įfram. Olķuverš hélt įfram aš hękka, hśsnęšisbólan er sprungin og hagkerfiš stašnaš. Olķuveršshękkunin hefur valdiš veršbólgužrżstingi sem kemur ķ veg fyrir aš hęgt sé örva hagkerfiš meš innspżtingu fjįrmagns og peningamagnsašgeršir til aš draga śr veršbólgunni myndu valda kreppu. Žaš sem gerir stöšuna enn verri er aš bandarķkin hafa framselt völdin yfir gjaldmišlinum meš skuldasöfnun og žau hafa aldrei haft jafn lķtil völd yfir olķumörkušum.

Rķki Asķu įsamt Rśsslandi halda stęrstu gjaldeyrisforšabirgšir heims og stęrstur hlutinn er ķ dollurum. Įriš 2006 tilkynnti sešlabanki Rśsslands aš hann hefši žegar endurskipulagt byrgšir sķnar og žęr vęru nś 50% dollarar, 40% evrur og 10% gull og silfur. Aš nį dollara hlutfallinu nišur ķ 50% er mikilvęgt žvķ aš žegar hann veršfellur hękka ašrir gjaldmišlar į móti og rķkiš  veršur ekki fyrir tapi. Sešlabankar ķ Asķu sem einnig vildu losa sig viš dollara sįu fram į aš dollarinn hryndi ef žau tilkynntu breytingu į samsetningu gjaldeyrisforšans og minnkušu žvķ kaup į dollara og hófu aš kaupa ašra gjaldmišla til aš minnka hlutfall dollarans.
Olķuśtflytjendur hafa oršiš af tekjum vegna lękkunnar dollarans og hafa įhuga į aš skipta um gjaldmišil ķ olķuvišskiptum. Į nżlišnum OPEC fundi lögšu Ķranir til aš bandalagsrķkin hęttu verslun meš olķu ķ dollurum. Venesśela studdi tillöguna en önnur OPEC rķki komu ķ veg fyrir aš tillagan kęmi til umręšu. Į fundinum hafši gleymst aš slökkva į mķkrafóni žegar fulltrśi Sįdķ-Arabķu śtskżrši afstöšu sķna til mįlsins, “viš viljum ekki aš dollarinn hrynji įn žess aš žaš gagnist OPEC”. Žaš mį žvķ leiša lķkum aš žvķ aš rķki OPEC vilji kaupa tķma til aš fęra gjaldeyrisforšann śr dollara og losa um fjįrfestingar ķ Bandarķkjunum.

Ķ olķuvišskiptum er aš ryšja sér til rśms nżtt olķusölukerfi, runniš undan rifjum Rśssa, meš stušningi Asķurķkja. Pśtķn Rśsslandsforseti hefur kallaš žetta kerfi “orkuöryggi”. Kerfiš byggir į langtķma samningum og gagnkvęmum fjįrfestingum. Rķkiš sem kaupir olķu fjįrfestir ķ olķuleit og vinnslu ķ olķusölu rķkinu sem aftur fjįrfestir ķ rķkinu sem kaupir. Fjįrfesting ķ olķuleit og vinnslu er žvķ tryggš en olķunni hefur žegar veriš rįšstafaš og žvķ verša minni lķkur į veršsveiflum. Eftir žvķ sem tvķhliša samningar aukast, minnkar framboš į olķumarkašina og žeir verša óstöšugri og dżrari. Samningarnir eru ekki geršir ķ dollurum og žvķ mun erftirspurn eftir žeim minnka.

Margar žjóšir eru mjög skuldugir viš Alžjóšagjaldeyrissjóšinn žar sem skuldir eru ķ dollurum. Viš getum tekiš Indónesķu sem dęmi žar sem herforingjastjórn Suharto safnaši 126 miljarša dollara skuldum viš gjaldeyrissjóšinn. Rķki ķ žessari stöšu hafa rķka hagsmuni af žvķ aš dollarinn falli og śtflutningurinn fari yfir ķ ašra hękkandi gjaldmišla.

Žaš ferli aš skipta dollaranum śt sem helsta gjaldeyrisforša- og višskiptagjaldmišli heims er ķ fullum gangi bak viš tjöldin, og žau rķki sem aš žvķ standa hafa kosiš žį leiš til aš minka skaša sinn sem mest af umbreytingunni. Rśssland og Kķna eru keppinautar Bandarķkjanna um völd ķ heiminum og önnur lönd ķ žessu spili lķta į BNA sem helstu ógn viš žjóšaröryggi sitt. Ferliš er žvķ ekki sķšur knśiš af pólitķskum hagsmunum en efnahagslegum.

Hernašarlega stošin

Bandarķkjaher hefur herstöšvar ķ 130 löndum og tķu flotadeildir meš flugmóšurskipum og getur žvķ lįtiš til skarar skrķša hvar sem er ķ heiminum. Ógnin er fólginn ķ žvķ aš geta lagt efnahagskerfi rķkja ķ rśst meš stuttum loftįrįsum og aš geta beitt fjölmišlum til aš réttlęta hernašinn. Ašferšin krefst žess aš hafa pólitķskann styrk til aš einangra fórnarlömbin og aš hafa yfirburši ķ lofti. Sé žaš ekki fyrir hendi er hętta į aš almenningur snśist gegn hernašinum og įtökin breišist śt og grķpa žurfi til landhernašar. Vegna efnahagslegra veikleika og ófaranna ķ Ķrak hafa Bandarķkin ekki lengur nęgan pólitķska styrk til aš einangra rķki. Žar aš auki eru komin fram fullkomin loftvarnarkerfi sem geta grandaš stżriflaugum og torséšum flugvélum sem takmarka yfirburši ķ lofti og helstu andstęšingar Bandarķkjanna rįša žegar yfir slķkum kerfum.

Pólitķk

Eftir aš Varsjįrbandalagiš var lagt nišur var NATO fundiš nżtt hlutverk. Hafin var endurskipulagning meš žaš aš markmiši aš bandalagiš gęti lįtiš til sķn taka hvar sem er ķ heiminum. Markmišiš var aš skapa NATO stöšu alžjóšalögreglu og nota banalagiš til aš verja hagsmuni leišandi rķkja žess um allan heim. Ófarirnar ķ Afganistan og vangeta bandalagsins til aš leysa Kosovodeiluna hafa hinsvegar rżrt traust į bandalaginu svo mjög aš ašildarrķki žess hafa misst trśna į įrangur ķ Afganistan. Hvert sem litiš er ķ heiminum eru pólitķsk įhrif BNA į undanhaldi. Ķ austur Asķu eru afskipti žeirra af mįlefnum Noršur Kóreu talin spilla fyrir, mešan Kķna og Rśssland įlitnir įbyrgir ašilar aš mįlinu. Ķ Miš-Asķu hafa BNA tapaš hinum mikla leik ķ hendurnar į Rśssum og Kķnverjum. Žaš žarf varla aš fara mörgum oršum um stöšuna ķ Miš-Austurlöndum. Stjórnstöš bandarķkjahers ķ Afrķku er enn ķ Žżskalandi žar sem ekkert Afrķkurķki vill taka viš henni. Ķ Sušur-Amerķku eiga BNA fįa stušningsmenn en töluvert af óvinum og bandamenn BNA ķ Evrópu eru hikandi.

Nišurstaša
Hér er einungis fariš stuttlega yfir žį krafta sem grafa undan stöšu heimsveldisins. Meš falli žess eiga eftir aš verša miklar breytingar sem munu skapa žeim tękifęri sem įtta sig į žeim en skaša hina.
Ķslendingar verša aš taka miš af žeim breytingum sem framundan eru. Mikilvęgust er staša dollarans og mögulegt hrun hans. Sešlabankinn žarf aš taka miš af žessu ķ samsetningu gjaldeyrisforšans. Skynsamlegt er fyrir fyrirtęki aš fylgjast vel meš bandarķkjamarkaši og leitast viš aš hafa skuldir ķ dollururum og tekjur ķ öšrum gjaldmišlum. Greina žarf žį markaši sem verša fyrir minnstum įhrifum af sigi dollarans og vinna žar markaši. Hagkerfi Asķu eru ekki jafn hįš śtflutningi til BNA og margir ętla og žvķ ber aš lķta žangaš. Rétt er aš lķta til Rśsslands žar sem žaš hagkerfi er nęr ónęmt fyrir falli dollarans auk žess sem landiš er nįlęgt og Ķslendingar hafa langa sögu af višskiptum žar. Tryggja žarf ašgang aš olķu į stöšugu verši meš tvķhlišasamningum til aš foršast žann óstöšugleika sem framundan er į olķumörkušum.

Er veršbólguhagkerfiš nįttśrulögmįl?

Nś er veršbólgudraugurinn kominn af staš eina feršina enn og blórabögglarnir eru žeir sömu og įšur: óhófleg gręšgi lįglaunafólks, hękkanir į erlendum mörkušum og gengisfall krónunnar. Viš bśum hinsvegar viš peningamįlakerfi sem hjįlparlaust bżr til veršbólgu meš žvķ aš auka peningamagn ķ umferš. Žegar tekiš er lįn er sama krónan ašgengileg sem innlįn og śtlįn og žvķ eykst peningamagn ķ umferš, og markašurinn bregst smįm saman viš meš žvķ minnka veršgildi krónunnar. Sķšustu tķu įr hefur peningamagn ķ umferš aukist aš mešaltali um 26%(M1) į įri mešan framleišslu aukning hefur veriš aš um 4%. Veršbólgan grefur sķfellt undan kaupmętti launa og veldur žvķ aš neytendur njóta ekki lęgra veršs į vöru og žjónustu sem aukin skilvirkni ķ hagkerfinu leišir af sér.
Stéttir landsins eru ķ mis góšri stöšu til aš verja sig fyrir veršbólgunni. Žeir sem eru bundnir af kjarasamningum eru verst settir žvķ žegar samningar losna leggjast  stjórnmįlamenn į eitt viš aš lįta hina samningsbundnu taka į sig veršbólguna sem stafar af bankakerfinu. Veršbólgan er žvķ tęki til aš fęra til gęši ķ kerfinu óhįš framlagi einstaklinganna og helsta įstęša misskiptingar ķ samfélaginu.
Žar sem framleišsluaukningin stendur ekki undir peningamagnsaukningunni minkar kaupmįttur og žaš fer aš kreppa aš. Žį minnka bankarnir śtlįn og peningamagn ķ umferš dregst saman sem gerir kreppuna enn verri. Žegar markašurinn hefur nįš jafnvęgi getur svo balliš byrjaš upp į nżtt.
Žetta fyrirkomulag er ekki nįttśrulögmįl heldur pólitķsk įkvöršun sem hęgt er aš breyta og koma ķ veg fyrir óžarfa hagsveiflur meš tilheyrandi óhagręši, ekki sķst ef almenningur į aš bjarga bönkunum ķ hvert einasta skipti.
mbl.is Spįir vaxtahękkun į morgun
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Kasparov er ekki stjórnarandstašan ķ Rśsslandi

Vestręnir fjölmišlar eru aš reyna aš draga upp žį mynd aš Kasparov sé stjórnarandstašan ķ Rśsslandi. Stašreynd mįlsins er hinsvegar sś aš hann er jafn stór ķ stjórnmįlum žar og Įstžór Magnśsson er į Ķslandi. Žaš er Kommśnista flokkurinn sem er stjórnarandstašan žar ķ landi, en um hann er aldrei fjallaš. Kommśnista flokkurinn heldur fundi og göngur og talar gegn rķkisstjórninni įn žess aš lögreglan leysi fundinn upp.

Hvernig stendur žį į žvķ aš hópur sem hefur engan stušning og ógnar stjórnvöldum ekki neitt fęr ekki aš mótmęla? Svariš er aš Kasparov sękir stušning til vesturlanda og žaš hefur komiš skķrt fram hjį Pśtķn aš erlend afskipti aš stjórnmįlum ķ Rśsslandi verši ekki lišin og aš žar verši engar blóma byltingar eins og hafa oršiš ķ öšrum rķkjum fyrrum Sovétrķkjanna. Fréttir af handtöku Kasparovs koma žvķ skilabošum Pśtķns til skila.


mbl.is Bandarķkin gagnrżna Rśssa
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Slśšur

Mešan ég nennti ennžį aš lesa blöšin hélt ég aš slśšriš vęri aftast ķ blašinu. Ég held hinsvegar aš žaš hafi veriš misskilningur. Fréttir af fręga ffólkinu eru gjarnan į rökum reistar og oft fylgir mynd meš til stašfestingar t.d. ef eitthver hefur keypt sér kjól ķ Hollķvśdd.

Hinar venjulegu fréttir eru hinsvegar öllu lošnari. Fréttir eins og, "Mašur skaut af byssu ķ Mišafrķkulķšveldinu, tališ er hann tengist alkaķda" hafa veriš nokkuš algengar og eru ekkert annaš en slśšur. Oft er vitnaš ķ leynižjónustur sem heimildamenn įn žess aš upplżsingarnar séu sannreyndar. Leynižjónustur hafa žaš ķ verkahring sķnum aš koma fölskum upplżsingum į framfęri og hafa mikla žekkingu og reynslu ķ blekkingum. Svęsnari lygara er vart hęgt aš finna sem heimildarmenn. Blašamenn sem dreifa ósannreyndum upplżsingum frį žeim eru annašhvort einfeldningar, fśskarar og fjósamenn eša taka žįtt ķ blekkingum vķsvitandi.


Ķ sķšustu viku var sex įra afmęli mestu grósögu sķšari tķma, sögunni af kallinum ķ hellinum og lęrisveinum hans sem réšust į Bandarķkin. Žessi saga er įlķka trśveršug og bśkollusaga og studd af jafn traustum heimildamönnum og Bush stjórninni og CIA, sem sķšan hafa notaš hana ķ pólitķskum tilgangi. Engar sannanir voru lagšar fram og opinbera skķrslan kom ekki fyrr en ķ jśnķ 2004, en žį var sagan löngu oršin aš višteknum sannleika ķ fjölmišlum sem bśiš var aš troša ofanķ kokiš į fólki meš skóhorni. 

Į heimasķšu FBI er Bin Laden eftirlżstur, en ekki vagna 11. september og įstęšan er sś aš alrķkislögreglan hefur engar sannanir til aš sem tengja hann viš mįliš.


Ég sendi į sķnum tķma utanrķkisrįšuneyti ķslands fyrirspurn um žaš hvaša sannanir lęgju fyrir sem tengdu saman 9/11 og Afganistan. Įsakanir um žessi tengsl voru réttlęting fyrir stušningi Ķslands viš įrįs į landiš og ašstoš ķslendinga viš aš halda uppi flugumferš milli Kabśl og Guantanamo. Svariš var į žessa leiš "Į grundvelli skuldbindinga, er leiša af ašild Ķslands aš Atlandshafsbandalaginu, og varša leynd yfir gögnum sem žašan stafa, er ekki unnt aš verša viš beišni yšar." "Önnur gögn eru ekki fyrir hendi.".

Žetta žżšir žaš lesandi góšur aš ef aš ef rķkisvaldiš kżs aš senda žig ķ apabśr į Kśbu, žarf žaš engar sannanir, einungis įsakanir og tilvķsan ķ leynileg gögn. Og ekki bśast viš aš fjölmišlar bjargi žér. Žeir eru nefnilega ekki fjórša valdiš ķ hefšbundnum skilningi heldur fjórša hjóliš undir fasistavagninum.


Mešfylgjandi er myndband af žrišju byggingunni sem hrundi žann 11. september. Ef žś hefur ekki heyrt um žaš ķ fjölmišlum er žér lķklega ekki ętlaš aš vita žaš.

 


Margur heldur mig sig

 tda
Ég hjólaši framhjį auglżsingu frį bankanum um daginn. Į henni stóš "Žś ert leikstjórinn ķ žķnu lķfi", myndin sem fylgdi minnti mig į plakatiš frį myndinni Devil's advocate. Fór aš velta žvķ fyrir mér hvort žetta vęri kaldhęšni. Mešal Ķslendingurinn er svo sokkinn ķ skuldafeniš aš hann getur varla talist leikstjóri ķ sķnu lķfi. Fremur leiksoppur sem er hįšur vķsitölum og prósentum sem hann hefur ekkert vald yfir og talin trś um aš enginn stjórni.

"Ég er leikstjórinn ķ žķnu lķfi" er nęr lagi, en myndin mętti halda sér, į henni er kona meš eitthverskonar kölska svip og eld ķ bakgrunn. Lķklega kaldhęšni lķka aš hįlfu bankans, enda bankinn ekki svo ólķkur kölska eins og honum er lżst.

Lķkt og kölski leišir bankinn fólk ķ gildru meš gyllibošum, nęr svo stjórn į žvķ og hiršir sįl žeirra aš lokum. Ég hef nokkrum sinnum veriš ręndur sįlarfrišnum vegna skulda. Žaš byrjaši meš žvķ aš mér var bošin yfirdrįttarheimild uppśr žurru. Mig langaši į fyllirķ og sló til, upp frį žvķ var ég fastur ķ skulda vķtahring lengi vel. Reyndar var ég oft varašur viš fķkniefnasölum žegar ég var ungur, en žaš sagši mér bara enginn aš žeir vęru meš bindi.

Bankinn er lķka göldróttur eins og kölski. Hann lįnar nefnilega ekki peninga sem hann į og ekki heldur peninga sem eru til. Žegar žś tekur lįn bżr bankinn til sirka 90% af lįnsfjįrhęšinni śr engu og rukkar svo vexti af peningum sem hann bjó til śr engu. Meš žvķ aš auka eša minnka śtlįn getur bankinn sķšan haft įhrif į peningamagn ķ umferš og žar af leišandi veršgildi peninga. Tękju bankarnir sig saman og snarminnkušu śtlįn gętu bankarnir bśiš til kreppu, tekiš svo uppķ skuldir eignir sem žį vęru veršlitlar, hafiš svo śtlįn aš nżju og setiš eftir meš veršmętar eignir og fyrirtęki.
Ef almenningur vissi af žessu myndi hann lķklega gera uppreisn en žetta er vel geimt leyndarmįl.

Kaldhęšnin viršist reyndar vera rįšandi ķ auglżsingum bankana žvķ aš annar banki auglżsir "krónurnar žęr koma bara". Hann getur trśtt um talaš žar sem hann situr ķ leikstjórastólnum. bara verst aš hann skyldi endilega setja upp Faust eftir Goethe.


Um bloggiš

bisowich

Höfundur

Kári Magnússon
Kári Magnússon
email: kotturinn@gmail.com
Įgśst 2017
S M Ž M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Nżjustu myndir

  • tda

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (17.8.): 0
  • Sl. sólarhring: 0
  • Sl. viku: 0
  • Frį upphafi: 0

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku: 0
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband